کد پرچم
کد پرچم
به وبلاگ حسابداری خوش آمدید - عوامل موثر بر استقلال حسابرس
اهمیت استقلال برای حسابرس تا حدی است که تمامی ویژگی‌های دیگرش را تحت شعاع قرار می‌دهد. منافع مالی، نگرش ذهنی، آزادی عمل و جایگاه سازمانی (رابطه بین حسابرس و تهیه‌کننده اطلاعات) از جمله عواملی است که بر استقلال حسابرس تاثیر می‌گذارد. 
منافع مالی: به منظور اطمینان دادن به استفاده‌کنندگان اطلاعات و پذیرش بیطرفانه بودن اظهار نظر حسابرس، وی نبايد هیچ گونه منافع مالی مستقیم (یا منافع مالی با اهمیت غیر‌مستقیم) در رابطه با واحد مورد رسیدگی داشته باشد، در غیر این صورت استفاده‌کنندگان ممکن است قضاوت حسابرس را جهت دار تلقی کنند. 
نگرش ذهنی: در هر فرآیند آزمونی و گزارشگری که توأم با قضاوت باشد، لزوم وجود یک نگرش ذهنی مستقل احساس می‌شود. اساسا نگرش ذهنی بخشی از اعتقادات و تفکرات حسابرس و بیانگر این است که حسابرسی، با استقلال رأی و عمل انجام گرفته است. بیطرفی در دستیابی به قضاوت‌های حساس و دقیق الزامی است. تنها یافته‌ها ‌باید مبنای قضاوت حسابرس باشند و هیچ‌گونه منافع شخصی، نباید نقشی در قضاوت حسابرس داشته باشد. لازمه معتبر بودن حسابرسی وجود یک نگرش بی‌طرفانه است و این نگرش بر قابلیت اتکای قضاوت حسابرس می‌افزاید. 
آزادی عمل در آزمون و گزارشگری حسابرسی: انتخاب و ارزیابی شواهد، مبنای قضاوت حرفه‌ای حسابرس است. حسابرس در این امر باید آزادی عمل و استقلال داشته باشد. تاکید بر استقلال در اینجا به این دلیل است که فرایند آزمون و گزارشگری، مسوولیت حسابرس است و نه تهیه‌کننده اطلاعات. در واقع حسابرس در فرآیند آزمون و گزارشگری ‌باید نقشی بیطرفانه داشته باشد، نه مدافع منافع واحد مورد رسیدگی. 
جایگاه سازمانی: رابطه بین حسابرس و تهیه‌کننده اطلاعات محور اصلی بحث استقلال است. به طور کلی، به منظور تاکید بر یک رابطه مستقل دوطرفه، موضع اتخاذ شده این است که انتخاب حسابرس و فراهم کردن زمینه و امکانات حسابرسی برای وی ‌باید از مسوولیت‌های مجمع عمومي صاحبان سهام باشد. انتخاب حسابرس توسط کمیته حسابرسی (یا کمیته‌ای مشابه) زمینه مساعدی برای مذاکرات مستقیم بین حسابرس و کمیته حسابرسی را فراهم می‌سازد و باعث بهبود ارتباط موثر در مورد گزارش حسابرسی، خط مشی‌های مالی، ساختار سازمانی، روش‌های کنترلی و سایر موارد و مشکلات مشابه می‌شود. استفاده از کمیته حسابرسی به عنوان پل ارتباطی بین حسابرسان و تهیه کنندگان اطلاعات نشانگر سیر تکاملی به منظور برقراری جایگاه سازمانی مناسب برای حسابرسان مستقل و در نتیجه تقویت پایه‌های استقلال آنهاست. استقلال سازمانی باعث رهایی حسابرس از نفوذ تهیه‌کننده اطلاعات می‌شود. جایگاه سازمانی مستقل، فراهم‌کننده اطمینانی منطقی است که حسابرس تحت تاثیر حرکات مشکوک واحد مورد رسیدگی قرار نمی‌گیرد و می‌تواند پذیرش نقش حسابرسی را به عنوان مکانیزمی نظارتی توسط استفاده‌کنندگان و جامعه بهبود بخشد.پونمون و گابهارت (1990) نیز عوامل مختلف تهدید‌کننده استقلال حسابرس را بر‌شمرده‌اند، این عوامل عبارتند از حق الزحمه، خدمات مشاوره مدیریت، امنیت شغلی، منزلت اجتماعی و وابستگی. آنها عوامل حفاظت‌کننده استقلال حسابرسی را استانداردهای حرفه‌ای و قوانین مربوطه، کنترل کیفی، بررسی همپیشگان، صداقت و انضباط شغلی بر‌شمرده‌اند. در ايران براي بررسي و حفظ استقلال حرفه‌اي توسط موسسات حسابرسي طبق استاندارد حسابرسي کنترل کيفيت بند 18 بيان مي‌شود: «موسسه برای کسب اطمینان معقول از رعایت الزامات مربوط به استقلال طبق آیین رفتار حرفه‌ای توسط موسسه، کارکنان آن و در موارد مقتضی، سایر افراد مربوط (شامل کارشناسان طرف قرارداد موسسه) باید سیاست‌ها و روش‌های لازم را طراحی و برقرار ‌کند. سیاست‌ها و روش‌ها باید به گونه‌ای باشد که موسسه بتواند موارد زیر را انجام دهد: الف- اطلاع‌رسانی الزامات مربوط به استقلال موسسه به كاركنان و در موارد مقتضی، ساير افراد مشمول این الزامات. ب-شناسايي و ارزيابي شرايط و روابطي كه استقلال را تهديد مي‌كند و اتخاذ تدابیر ایمنی مناسب برای از بین بردن تهدیدهای مزبور یا کاهش آن به سطحی قابل پذیرش و در صورت لزوم، کناره گیری از کار.» در ادامه و در بند 19 استاندارد يادشده بيان مي‌کند: اين گونه سیاست‌ها و روش‌ها بايد موارد زير را الزامی كند: الف- ارائه اطلاعات مربوط به قراردادهای منعقده، شامل دامنه خدمات، توسط مدیران مسوول‌ کار، به منظور ارزیابی اثر کلی آن بر الزامات مربوط به استقلال توسط موسسه.ب-گزارش به موقع شرایط و روابط تهدید‌کننده استقلال توسط کارکنان به منظور انجام اقدام مناسب توسط موسسه. پ- گرد‌آوری اطلاعات مربوط و اطلاع‌رسانی آن به کارکنان ذی‌ربط به منظور: تشخیص آسان رعایت الزامات مربوط به استقلال توسط موسسه و کارکنان، فراهم شدن امکان نگهداری و به‌روز‌رسانی سوابق مربوط به استقلال توسط موسسه و فراهم شدن امکان انجام اقدام مناسب درباره تهدیدهای شناسایی شده در مورد استقلال توسط موسسه.
ابعاد مختلف استقلال حسابرسان 
موتز و شرف (1961) مفهوم استقلال حسابرسی را در سه بعد بیان کرده‌اند، به نظر آنها حسابرس باید در مراحل برنامه‌ریزی، گردآوری و ارزیابی شواهد و گزارشگری این شواهد مستقل 
باشد. 
آنها این موضوع را نیز مورد بحث قرار می‌دهند که حسابرسان باید با استقلال شروع کنند، با استقلال انجام دهند و پیام آشکاری ارائه کنند مبنی بر اینکه مستقل هستند. در حقیقت، استقلال باید به عنوان شرایطی در نظر گرفته شود که در تمام مراحل انجام حسابرسی و صدور گزارش حسابرسی مورد نیاز است. استقلال برای اطمینان استفاده کنندگان ضروری است و باید در تمام مراحل حسابرسی وجود داشته باشد تا اعتبار فرآیند حسابرسی حفظ شود. وجود استقلال پیش‌فرض کیفیت حسابرسی صورت‌های مالی است. به عبارت دیگر، با توجه به وظایف حسابرس، استقلال حسابرس یک مفهوم چند بعدی 
است. 
فدراسیون بین‌المللی حسابداران (2001) نیز استقلال را دارای دو بعد ظاهری (حسابرس مستقل به نظر برسد) و واقعی (حسابرس واقعا مستقل باشد) می‌داند. این نظر همسو با دیدگاه‌های انجمن حسابداران رسمی آمریکا (1985)، انجمن حسابرسان خبره انگلستان و ولز (1995)، انجمن حسابداران خبره کانادا (2000)، انجمن حسابرسان مستقل استرالیا (2001) و انجمن حسابداران مدیریت انگلستان (2001) و استانداردهاي حسابرسي ايران است. سوالی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که کدام بعد استقلال دارای اهمیت بیشتری است؟ برخی صاحبنظران معتقدند استقلال ظاهری در قیاس با استقلال واقعی از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و موجب بقای حرفه حسابرسی مي‌شود. زیرا این بعد از استقلال کاملا قابل مشاهده بوده و اثبات‌پذیر است. در مقابل برخی دیگر همچون کمیسیون بورس اوراق بهادار آمریکا، به صراحت بر استقلال واقعی تاکید بیشتری مي‌كنند. در این خصوص‌هال و رنر (1991) بیان می‌کنند که با وجود غیر‌قابل مشاهده بودن جنبه ذهنی و واقعی استقلال، زماني که قصور و سهل‌انگاری حسابرسان کشف مي‌شود، مدارکی از فقدان استقلال به دست می‌آید. بلورد و نیدلس (1985) به مقایسه استقلال در یازده کشور از جمله فرانسه، سوئیس، اردن، انگلستان، کویت، کانادا، آمریکا، ژاپن و هلند پرداختند و به این نتیجه رسیدند که به استثنای سوئیس، سایر کشورها به هر دو بعد استقلال ظاهری و واقعی توجه دارند. 

در انتها مي‌توان گفت که اعتلاي حرفه حسابرسي در گرو حفظ استقلال حسابرس (استقلال ظاهري و واقعي) است، بنابراين در راستاي جلب اعتماد عمومي نسبت به گزارش‌هاي صادر شده توسط حسابرسان اهتمام جدي نسبت به حفظ هر دو جنبه استقلال توسط حسابرسان محترم لازم است.

سيد‌محمد باقرآبادي *



تاريخ : پنجشنبه هفتم شهریور 1392 | 11:56 | نویسنده : سینا مجیدایی |