به وبلاگ حسابداری خوش آمدید

صندوق های بازنشستگی از دو جنبه بسیار مهم، دارای اهمیت هستند:

1. ابزاری برای تامین آتیه تمام یا لااقل بخشی عمده ای از جمعیت هر کشور محسوب می شود.
2. نقش تعیین کننده آنها در بازار های مالی به ویژه بازار های سرمایه

تعاریف

طرح بازنشستگی:

طرح بازنشستگی نوعی توافق است که براساس آن، کارفرما- که می تواند برای مثال یک شرکت، نهاد دولتی یا اتحادیه کارگری باشد- برای کارکنان خود پس از بازنشسته شدن و قطع درآمد ثابت حاصل از استخدام، مستمری یا درآمدی را فراهم کند. طرح های بازنشستی، شکل معینی از جبران معوق به حساب می آیند.

صندوق بازنشستگی :

طبق استاندارد حسابداری شماره 27، «صندوق بازنشستگی، شخصیت حقوقی مستقلی است که تحت عناوینی مانند صندوق، سازمان، موسسه و غیره براساس قانون، اساس نامه یا دستورالعمل خاص، در حوزه تامین مزایای بازنشستگی اعضا فعالیت می کند.»

طبق قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1384، «صندوق بانشستگی، صندوق سرمایه گذاریی است که با استفاده از طرح های پس انداز و سرمایه گذاری، مزایای تکمیلی را برای دوران بازنشستگی اعضای صندوق فراهم می کند».

تعاریف

مستمری:

شامل مجموعه ای از وجوه است که به مزایای بازنشستگی با هدف حمایت و کمک، به طور منظم پرداخت می شود.

طبق قانون ایالات متحده، «مستمری، شامل مزایایی - معمولا پولی- است که توسط شرکتهای خصوصی و حکومت های محلی، ایالتی یا فدرال به مستخدمین بازنشسته یا بازماندگان آنان پرداخت می شود. کارفرمایان، ملزم به راه اندازی طرح و پرداخت مزایای بازنشستگی نیستند؛ اما برای جذب کارکنان متخصص و با کیفیت، می توانند اقدام به راه اندازی طرح بازنشستگی و پرداخت مستمری نمایند.

کسور بازنشستگی:

نسبت معینی از حقوق و مزایا می باشد که حسب مقررات ذی ربط برای تامین منابع مالی لازم و پوشش بازنشستگی، معمولا به طور ماهانه به صندوق بازنشستگی پرداخت می گردد. که بخشی را کارگر و مابقی را کارفرما پرداخت می نماید.

جایگاه صندوق های بازنشستگی در بازارهای مالی

صندوق های بازنشستگی، یکی از فعالان اصلی بازارهای مالی، به ویژه بازارهای سرمایه در سطح جهان به شمار می روند که معمولا بیش ترین دارایی ها را در مقایسه با سایر واسطه های مالی در اختیار داشته اند.

اگرچه این گروه از سرمایه گذاران، نهادی در فهرست بزرگترین سرمایه گذاران بازارهای سهام قرار دارند، اما فعالیت های آنها به بازارهای سهام محدود نمی شود و در سطح وسیعی در اوراق قرضه، اوراق بهادار با پشتوانه رهنی و به نسبت کمتری در املاک و مستغلات و سرمایه گذاری های مخاطره آمیز سرمایه گذاری می کنند.

در اغلب کشور ها صندوق های بازنشستگی از مالیات عایدات سرمایه ای معاف هستند.

طبقه بندی طرح ها و صندوق های بازنشستگی

1- طبقه بندی کلی طرح های بازنشستگی

1-1- طرح بازنشستگی با مزایای معین (روش سنتی)

در این گروه از طرح ها، مزایای کارکنان بر اساس یک فرمول معین در یک طرح بازنسشتگی که بانی آن کارفرما می باشد تعیین و پرداخت می شود و عواملی مانند سابقه حقوق، دستمزد، پرداخت حق بیمه، طول مدت زمان استخدم، سن فرد در هنگام بازنشستگی و سایر موارد لحاظ می شود. که در این طرح مدیریت سبد دارایی و ریسک سرمایه گذاری در کنترل شرکت است. این روش روشی رایج تا قبل از دهه 1980 بوده است.

طرح بازنشستگی با مزایای معین

طبق استاندارد ایران، «طرح بازنشستگی با مزایای معین، طرحی است که در آن مزایای بازنشستگی براساس ضوابطی تعیین می شود که معمولاً مبنای آن حقوق و مزایا و سنوات خدمت اعضا است. در این طرح ها، ریسک اصلی متوجه طرح یا حامی آن است.»

در آمریکا رایج ترین طرح با مزایای معین، طرح میانگین نهایی است که در آن متوسط حقوق کارکنان در سه یا پنج سال پایانی خدمت در محاسبه مستمری در نظر گرفته می شود.

ویژگی های اصلی طرح بازنشستگی با مزایای معین

1. ریسک مدیریت و سرمایه گذاری به طور کامل متوجه شرکت یا بانی طرح است.
2. مزایای بازنشستگی براساس یک فرمول معین و برمبنای چند فاکتور اصلی، تعیین و به فرد پرداخت می شود و پرداخت این مزایا تضمین شده است.
3. پرداخت مستمری به طور منظم و به صورت سالانه یا دوره ای انجام می شود.
4. تعیین قیمت تمام شده و هزینه های طرح برای متولی یا کارفرما بسیار دشوار است.
5. به دلیل مشکل بودن تعیین دقیق بدهی ها و تعهدات طرح در قبال فرد بیمه شده، جابجایی و انتقال افراد به سختی امکان پذیر است.
6. کارفرما در تصمیم گیری های اساسی مانند نوع مزایا نقش تعیین کننده ای دارد.
7. این نوع طرح برای کارفرمایان بزرگ دارای پرسنل باثبات مناسب است.

طبقه بندی کلی طرح های بازنشستگی

1-2- طرح بازنشستگی با کمک معین

عبارت است طرحی که در آن کارفرما موافقت می کند هر ساله کمک معینی را براساس فرمول مزایای بازنشستگی به طرح اعطا نماید.

طبق قانون آمریکا در این طرح برای هر مشترک یک حساب شخصی جداگانه افتتاح می شود و تمامی مزایای اعطایی به علاوه/منهای درآمد، بازده سرمایه گذاری ها و هزینه ها و زیان های مربوط در این حساب ثبت می شود.

طبق استاندارد ایران، « در این طرح، مزایای بازنشستگی با توجه به کمک های اعطایی به طرح و سود حاصل از سرمایه گذاری ها تعیین می شود. در این نوع طرح، معمولا برای کمک های مرتبط با هر فرد، حساب جداگانه ای نگهداری می شود و ریسک مرتبط با نوسان بازدهی دارایی های طرح متوجه اعضا است.»

ویژگی های اصلی طرح بازنشستگی با کمک معین

1. میزان کمک یا مشارکت کارفرما در طرح براساس یک فرمول معین از قبل تعیین و توافق شده است.
2. ریسک مدیریت و سرمایه گذاری به عهده خود فرد است؛ اما بانی طرح، در زمینه هایی مانند انتخاب نوع سرمایه گذاری و خدمات دهندگان به طرح در امور اداری و اجرایی همکاری می کند.
3. پرداخت مستمری بازنشستگی به فرد تضمین شده نمی باشد؛ اما افراد، هنگام بازنشستگی می توانند از محل مانده حساب خود نسبت به خرید یک جریان درآمدی مستمر اقدام نمایند.
4. محاسبه قیمت تمام شده و هزینه های طرح آسان، اما تعیین منافع و مزایای طرح دشوار است.
5. به دلیل سهولت محاسبه تعهدات و تعیین بدهی های بانی طرح به هر یک از اعضا، جابجایی و انتقال در این طرح ها به سادگی امکان پذیر است.
6. این نوع طرح برای کارفرمایان بخش خصوصی مناسب تر بوده و در بین آنها رواج بیشتری یافته است.

طبقه بندی کلی طرح های بازنشستگی

1-3- طرح بازنشستگی ترکیبی

طرح های ترکیبی از طریق ترکیب ویژگی ها و مشخصات طرح های با مزایای معین و طرح های با کمک معین به دست می آیند. در این طرح به لحاظ مالیات، مقاصد مقرراتی و حسابداری و نیز پذیرش ریسک کامل سرمایه گذاری توسط بانی مشابه طرح های با مزایای معین هستند و از سوی دیگر مانند طرح های با کمک معین، مزایای طرح ترکیبی بر حسب مانده یک حساب ملی بیان می شود و معمولا مانده حساب در پایان دوره خدمت به شخص پرداخت می شود.

طبقه بندی طرح ها و صندوق های بازنشستگی

2- انواع طرح های بازنشستگی به لحاظ تامین مالی

2-1- طرح تامین مالی نشده (طرح بدون اندوخته مالی)

در این طرح هیچگونه دارایی از قبل کنار گذاشته نشده و منابع مالی مشخصی تخصیص نیافته است؛ بلکه وجوه مورد نیاز برای پرداخت مستمری، هم زمان با پرداخت مزایا توسط کارفرما یا سایر بانیان طرح تامین می شود. نظام مستمری قابل اجرا از سوی دولت ها در اکثر کشورها از نوع بدون اندوخته است و مزایا بطور مستقیم از محل مشارکت کارکنان فعلی و مالیات تامین و پرداخت می شود.

انواع طرح های بازنشستگی به لحاظ تامین مالی

2-1- طرح تامین مالی شده (طرح با اندوخته مالی)

در این طرح مبالغی که بانی طرح با داشتن آن می تواند نسبت به توانایی صندوق بازنشستگی در عمل به تعهدات پرداخت در آینده اطمینان حاصل نماید محاسبه و نگهداری نمایند. در این طرح بطور ضمنی ریسک و عایدات سرمایه گذاری به طور کامل مورد پذیرش بانی/ کارفرما قرار می گیرد.

طرح های با کمک معین از نوع طرح با پشتوانه مالی هستند. زیرا پرداخت کمک های معین در طول عمر کاری فرد تضمین شده است.

طبقه بندی طرح ها و صندوق های بازنشستگی

3- طبقه بندی صندوق های بازنشستگی بر حسب امکان عضویت

3-1- صندوق بازنشستگی باز

3-2- صندوق بازنشستگی بسته

            1- صندوق بازنشستگی تک کارفرمایی

            2- صندوق بازنشستگی چندکارفرمایی

                        1- صندوق برای کارفرمایان مرتبط

                        2- صندوق برای کارفرمایان نا مرتبط

                        3- صندوق برای کارفرمایان نا مرتبط در یک صنعت

            3- صندوق بازنشستگی با اعضای معین یا مرتبط

            4- صندوق بازنشستگی انفرادی

قوانین و مقررات در صندوق های بازنشستگی

علی رغم وجود اختلاف در زمینه مقررات حاکم بر شرایط و مراحل تاسیس و فعالیت صندوق های بازنشستگی، در یک جمع بندی می توان اجزای اصلی مورد تاکید مقررات در کشورهای مختلف در تدوین ظوابط را به شرح زیر عنوان نمود:

1. معیارهای اعطای مجوز
2. مقررات اداره و کنترل
3. مقررات تفکیک دارایی ها
4. استفاده از امین مستقل
5. بکارگری حسابرسی و محاسبات بیمه ای مستقل
6. الزامات افشا اطلاعات
7. ضابطه مند کردن سرمایه گذاری ها و مقررات تنوع بخشی سبد دارایی ها
8. بکارگیری تضمین ها
9. توجه به موضوعات کفایت سرمایه و تعیین حداقل سرمایه و اندخته ها
10. مقررات هزینه ها و کارمزدها

تاثیر مقررات بر فعالیت صندوق های بازنشستگی

بطور کلی برای انجام تعهدات توسط بانی دو مدل رایج به شرح زیر برای مقررات صندوق ها وجود دارد:

1- مدلی که در انگلستان معرفی و به کار گرفته شده است و در آن هیچ حداقلی برای جمع آوری منابع پیش بینی نشده و ایجاد صندوقی به نام صندوق حمایت از بازنشستگی و با ویژگی های ریسک گریزی و استفاده از بیمه ورشکستگی پیش بینی شده است.

2- در سیستم هلندی هیچگونه بیمه ای برای حالت ورشکستگی وجود ندارد، اما در عوض قوانین سخت گیرانه تری اجرا می شود. از جمله اینکه صندوق، باید حداقل به میزان 105 درصد تعهدات، وجه نقد در اختیار داشته باشد و نیز به طور مرتب از یک سیستم ارزش یابی دقیق استفاده کند.

مدیریت ریسک در صندوق های بازنشستگی

ریسک سرمایه گذاری یا ریسک سبد (پرتفوی)

ریسک نمایندگی

ریسک سیستماتیک یا بازار

مدیریت ریسک در صندوق های بازنشستگی

مدیریت ریسک باید برای برآوردن نیاز بانیان و اعضای طرح دو هدف اصلی زیر را مد نظر داشته باشند:

q      به حداقل رساندن هزینه مستمری برای مشارکت کنندگان

q      به حداقل رساندین ریسک قطع مزایای اشخاص ذی نفع

بطور معمول صندوق ها برای پوشش ریسک ورشکستگی بانی طرح، از سیستم بیمه استفاده می کنند.

ارزش یابی تعهدات در چارچوب مقررات و استانداردهای بین المللی

ارزشیابی صندوق بازنشستگی از دیدگاه شرکت بانی صندوق با رعایت استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی، به ویژه استاندارد IAS19 صورت می گیرد.

در این استاندارد، تعهدات طرح بازنشستگی یا تعهد مزایای معین، بر اساس اعتبار واحد برنامه ریزی شده ارزیابی می شوند و این کار با استفاده از بازده بازار اوراق قرضه شرکتی مرغوب و دوره مورد نظر برای تعهدات مزایا صورت می گیرد. همچنین افزایش حقوق و مستمری نیز مورد توجه قرار می گیرد.

مدلسازی استراتژی های مشارکت

همه استراتژی های مشارکت دارای سه سطح؛ پایین، بالا و برداشت منابع می باشند

اگر سطح منابع پایین تر از حداقل بحرانی سطح پایین باشد میزان مشارکت بانی بالاتر از هزینه های عادی خدمات تعیین می شود تا اینکه به سطح پایین برسد.

زمانی که ورود منابع به صندوق بین آستانه سطح پایین و سطح بالا باشد، مشارکت ها با میزان هزینه های عادی خدمات برابر است.

همچنین در شرایطی که سطح ورود به صندوق بالاتر از حد بالاست، جلوی جریان ورودی نقد به صندوق گرفته می شود و زمانی که میزان منابع موجود از حد مورد نظر بیشتر باشد بانی اجازه دارد بخشی از منابع خود را از صندوق خارج نماید.

سیاست های سرمایه گذاری

سیاست سرمایه گذاری مجموعه ای از دستورالعمل ها و رویه ها را در بر می گیرد که مدیریت بلند مدت دارایی های یک طرح بازنشستگی را هدایت می کند.

اجزای سیاست سرمایه گذاری

ž      رسالت صندوق

ž      اهداف سرمایه گذاری صندوق

ž      تعیین آستانه تحمل ریسک توسط بانی طرح

ž      سیاست ترکیب دارایی ها

ž      ساختار مدیریت سرمایه گذاری

ž      شیوه ارزیابی عملکرد

رسالت  و اهداف صندوق

رسالت صندوق

توصیف دقیق رسالت صندوق از طریق روشن ساختن اهداف اساسی بانی طرح امکان پذیر است.

1- بانی صندوق به دنبال تامین منافعی است که در مقابل مشتریان طرح تعهد نموده است.

2- نظام مالی صندوق باید از امور مالی کل سازمان بانی به صورت مجزا نگهداری و مدیریت شود.

اهداف سرمایه گذاری صندوق

اهداف سرمایه گذاری، مجموعه نتایج مدیریت سبد دارایی های صندوق را شامل می شود که بانی طرح بازنشستگی می تواند آنها را به عنوان معیارهای سنجش میزان موفقیت برنامه سرمایه گذاری مورد استفاده قرار دهد.

تمامی اهداف سرمایه گذاری باید معیارهای زیر را پوشش دهند:

ž      شفافیت و قابلیت اندازه گیری

ž      انطباق با رسالت صندوق

ž      انعکاس قدرت تحمل ریسک از جانب بانی طرح

آستانه تحمل ریسک و سیاست ترکیب دارایی ها

آستانه تحمل ریسک

بطور کلی اقدام به سرمایه گذاری، ریسک را به دنبال دارد؛ زیرا یک سرمایه گذار، مصرف معینی در زمان حال را به امید مصرف بیشتر-اما نامطمئن- در آینده به تعویق می اندازد.

درجه ریسک پذیری بانی صندوق، در واقع بیانگر حد تحمل نتایج نامطلوب و غیر منتظره در حوزه رسالت صندوق است.

سیاست ترکیب دارایی ها

انتخاب ترکیب داراییهای صندوق با توجه به تاثیر مستقیم آن بر عملکرد سرمایه گذاری، از اهمیت بالاتری نسبت به سایر تصمیمات برخوردار است.

برخی افراد روش های ساده و تقلیدی مانند گزینش ترکیب میانه ای از دارایی های بانیان طرح های مشابه را به کار می برندو یا براساس توصیه های استراتژیست های حرفه ای بازار عمل می نمایند.

و یا از تکنیک های کمی مانند تکنیک های بهینه سازی سبد دارایی ها، مرز کارایی و غیره استفاده نمایند.

ساختار مدیریت سرمایه گذاری و شیوه ارزیابی عملکرد

ساختار مدیریت سرمایه گذاری

تقریبا تا قبل از دهه 1970 میلادی، بانیان طرح های بازنشستگی به طور معمول اداره دارایی های صندوق خود را به یک مدیر واگذار می کردند و مدیر کلیه تصمیمات در حوزه های تعیین خط مشی ترکیب داراییها را انجام می داد.

اما امروزه، بانیان طرح های بازنشستگی، تعیین خط مشی و تصمیم گیری بر روی ترکیب طبقات دارایی را بر عهده دارند و حق تصمیم گیری در داخل هر طبقه از دارایی ها را به تعدادی از مدیران واگذار می کنند.

شیوه ارزیابی عملکرد

ارزیابی عملکرد به فرآنید اندازه گیری و تفسیر عملکرد برنامه سرمایه گذاری بانی طرح اشاره دارد. که نتایج سرمایه گذاری را به اهداف سرمایه گذاری مرتبط می سازد.

بیانیه سیاست سرمایه گذاری

عناصر اصلی بیانیه سیاست سرمایه گذاری

ž      ارائه دید کلی درباره تفویض اختیار و مسئولیت در میان گروههای متعدد تصمیم گیری شامل اعضا هیئت امنا، کارکنان طرح بازنشستگی، کارکنان بیمه و مدیران سرمایه گذاری

ž      اظهارات بانی طرح در مورد اجزای اولیه سیاست سرمایه گذاری

ž      تعریف دقیق و روشنی از استراتژی بانی طرح با عنایت ویژه به هر جزء سیاست سرمایه گذاری

ž      توضیح و تبیین منطق بانی طرح که به پشتوانه آن، انتخاب استراتژی های سیاست سرمایه گذاری صورت گرفته است.

تاریخچه تامین اجتماعی در ایران

در ایران اولین قانون در مورد تامین اجتماعی و بازنشستگی در سال 1287 شمسی بود که طبق این قانون پدر, مادر, همسر, اولاد و نوادگان تحت تکفل کارمند متوفی از 50% حقوق ماهانه کارمند بهره مند می شدند.

در سال 1301 توجه جدی و رسمی به مقوله تامین اجتماعی و پیدایش نظام بازنشستگی در ایران قلمداد کردکه اولین قانون استخدام کشوری با 3 اصل مهم تامین اجتماعی، به تصویب رسید: 1) تامین آتیه 2) تعیین مستمری برای بازنشستگان ناتوان 3) تعیین مقرری برای بازماندگان

در سال 1325 اولین قانون کار به تصویب رسید که کارفرمایان را مکلف به تاسیس دو صندوق 1)صندوق بهداشت  2) صندوق تعاون، نمود.

تاریخچه تامین اجتماعی در ایران

ü      تاسیس وزارت کار و صندوق تعاون و بیمه کارگران و تصویب قانون کار در سال 1328

ü      تاسیس سازمان بیمه اجتماعی کارگران در سال 1331

ü      تغیر نام سازمان بیمه اجتماعی کارگران به سازمان بیمه های اجتماعی در سال 1342

ü      تصویب بیمه های اجتماعی روستائیان در سال 1349

ü      تاسیس وزارت رفاه اجتماعی در سال 1353 

ü      تصویب قانون تامین اجتماعی و تشکیل سازمان تامین اجتماعی در سال 1354

ü      انحلال وزارت رفاه و تاسیس وزارت بهداری و بهزیستی و تغیر نام سازمان تامین اجتماعی به صندوق تامین اجتماعی در سال 1355

تاریخچه تامین اجتماعی در ایران

ü      احیا سازمان تامین اجتماعی براساس مصوبه شورای انقلاب در سال 1358

ü      تصویب قانون بیکاری در سال 1366

ü      برنامه اول (73-1369) قانون بازنشستگی پیش از موعد و تعهدات درمانی از وزارت بهداشت به سازمان تامین اجتماعی منتقل شد.

ü      در برنامه دوم (78-1374) دو نظام حمایتی شامل نظام بیمه ای و غیر بیمه ای مطرح شد. و تاسیس وزارت رفاه و تامین اجتماعی در سال 1381

ü      در برنامه سوم (83-1379) موضوع نظام تامین اجتماعی و یارانه ها مطرح شد.

ü      در برنامه چهارم (88-1384) موضوع ارتقای امنیت انسانی و عدالت اجتماعی مطرح شد.

وضعیت موجود نظام بازنشستگی در ایران

صندوق بازنشستگی تامین اجتماعی

 بر اساس قانون در سال 1331 با هدف ساماندهی و پرداخت مستمری بازنشستگی, بیمه بیکاری و بیمه درمانی به کارکنان بخش خصوصی از جمله خویش فرما و کارکنان بخش عمومی در قلب یک سازمان مستقل تاسیس شد.

سازمان زیر نظر شورایی با عنوان شورای عالی تامین اجتماعی که مرکب از 6 نفر نماینده دولت، 5نفر نماینده کارفرمایان و 3نفر نماینده کارکنان یا بیمه گذاران اداره می شود.

وزیر رفاه و تامین اجتماعی ریاست شورا را بر عهده دارد .مدیریت اجرایی سازمان به عهده یک هیئت مدیره تمام وقت که اعضای آن به پیشنهاد وزیر و تصویب هیات دولت برای مدت 3 سال انتخاب می شوند.

صندوق بازنشستگی تامین اجتماعی

در کنار آن یک هیئت نظارت وجود دارد که شامل 3 نفر، یک نفر به انتخاب وزیر اقتصاد یک نفر از نماینده کارفرمایان و یک نفر به انتخاب وزیر کار و امور اجتماعی به عنوان نماینده از جانب بیمه شدگان تشکیل شده است.

سازمان تامین اجتماعی که در واقع یک صندوق بازنشستگی است بر اساس گزارش بانک جهانی ظرفیت نهادی آن در حد متوسط ارزیابی می شود.

صندوق بازنشستگی تامین اجتماعی

در حال حاضر نرخ حق بیمه 33% که 23% کارفرما,7% کارگر و 3% دولت است.

واحدهای کوچک بخش خصوصی و خویش فرمایان تحت پوشش سازمان حق بیمه ای با نرخ 18% پرداخت می نمایند.

تعداد کل بیمه گذاران نزد سازمان تا پایان سال 1387 در حدود 7/1 میلیون نفر می باشد(با جمعیت تحت تکفل 27 میلیون نفر) که در سالهای اخیر روندی افزایشی داشته است.که این نرخ رشد متوسط بین 9% تا 10% می باشد.

مزایای اعطایی سازمان تامین اجتماعی

1)      مستمری ها شامل : بازنشستگی, از کار افتادکی و مستمری بازماندگان

2)      خدمات درمانی شامل : درمان سرپایی و بستری برای بیمه گذاران و اعضای خانواده

3)      کمک های نقدی و غرامت شامل : تامین هزینه زایمان , بیماری , حق عایله مندی, کمک هزینه ازدواج و کفن و دفن پرداخت یکجا برای معلولان.

منابع و مصارف سازمان تامین اجتماعی

منابع

1) درآمد حاصل از دریافت حق بیمه از کارفرمایان که بیش از 90% درآمد سازمان می باشد.

2) درآمد ناشی از سرمایه گذاری که به طور متوسط در حدود 7% درآمد سازمان می باشد.

3) سایر درآمدها که از اقلام جزئی نظیر جرایم دیرکرد به دست می آید.

مصارف

از مجموع 33% حق بیمه دریافتی که منبع اصلی درآمد سازمان می باشد 9% برای خدمات درمانی 3% بیمه بیکاری و 21% برای پرداخت مستمری که 18% آن برای مزایایی بلندمدت شامل بازنشستگی و از کارافتادگی و 3% درقالب مصارف کوتاه مدت پرداخت نقدی می باشد.

سیاست سرمایه گذاری سازمان تامین اجتماعی

سیاست های کلی سرمایه گذاری منابع مالی سازمان از سوی شورای عالی تعیین می شود. تعیین حدود مجاز ریسک سرمایه گذاری و بخش ها یا طبقات داراییها که صندوق مجاز به سرمایه گذاری در آن ها می باشد و همچنین تعریف بودجه عملیاتی سالانه به عهده شورای عالی سازمان است.

بخش اصلی ذخایر سازمان در اختیار شستا (شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی)  بوده و سرمایه گذاری ها توسط آن انجام می شود.

تا قبل از سال 1368 حدود 80% سبد دارایی های سازمان را سپرده های بلندمدت تشکیل می داد اما در سال 1379 سهم سپرده ها 10% و 70% سهم سرمایه گذاری های مستقیم و غیر مستقیم بوده است.

سیاست سرمایه گذاری سازمان تامین اجتماعی

شستا : در سال 1365 تاسیس شد درسال 87 حدود 86 شرکت را با تملک اکثریت 65% سهام آن ها را در اختیار داشته و بیش از 80% درآمدهای سرمایه گذاری از طریق شستا و شرکت های وابسته عاید سازمان می شود. 

ماموریت شستا هدایت اندوخته های سازمان به سمت سرمایه گذاری های مولد و حفظ ارزش وجوه به طریق زیر :

1) سرمایه گذاری در بخش های صنعتی تجاری و معدنی که بر توسعه اقتصادی موثر بوده و نرخ بازده قابل قبولی داشته باشند

2) انجام سرمایه گذاری های کوتاه مدت و میان مدت در شرکت های تولیدی مانند شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

3) مدیریت شرکت های صنعتی ساختمانی و تجاری که اکثریت سهام آن ها متعلق به سازمان یا شستا است.

چالش ها و الزامات پیش روی سازمان

الف) حوزه سیاست سرمایه گذاری

ب) چالش های مصارف فزاینده بیمه ای

ج) مقررات بازنشستگی پیش از موعد

د) پیچیدگی قوانین انتقال بیمه گذاران بین صندوق ها

ه) نبود مکانیسم خودکار برای ترمیم سالانه مستمری ها

و) عدم تساوی نرخ بازده اندوخته های بیمه ای برای افراد مختلف

ز) نبود ارتباط خاص بین اقلام منابع و مصارف سازمان

ح) نرخ های جایگزینی بالا برای کلیه سطوح درآمدی

صندوق بازنشستگی کشوری

هسته اولیه سازمان بازنشستگی کشوری در سال 1301 شکل گرفت. هدف این سازمان فراهم کردن مستمری های بازنشستگی ,از کار افتادگی و بازماندگان کارکنان دولت بوده است. در ابتدا بخشی از وزارت دارایی بود که با تصویب قانون استخدام کشوری در سال 1345 به اداره کل بازنشستگی و در سال 1354 به موجب اصلاحیه قانون استخدام کشوری, سازمان یا صندوق بازنشستگی به لحاظ تشکیلاتی استقلال پیدا کرد. در پایان سال 1386 در حدود 1/417/000 کارمند دولت تحت پوشش سازمان بوده اند که در حدود 9% نیروی کار را تشکیل می دادند. نسبت بیمه گذاران بازنشسته به شاغل در پایان سال80، 33/4%  رسیده است که این رقم در پایان سال 86 به 55/8% بوده است.

صندوق بازنشستگی کشوری

ساختار سازمان بازنشستگی کشوری

بر اساس قانون مربوط، شورای عالی بالاترین رکن سازمان است که اعضای آن متشکل از رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی, رئیس سازمان تامین اجتماعی (به عنوان معاون وزیر رفاه), معاون منابع انسانی سازمان مدیریت, معاون (نماینده) بانک مرکزی و معاون (نماینده) وزارت اقتصاد. رئیس سازمان مدیریت رئیس سازمان را انتخاب و گزارش خود را به شورای عالی ارائه می کند. سازمان دارای یک ستاد مرکزی در تهران و دفاتر استانی در مراکز تمامی استان های کشور است.

ساختار سازمان بازنشستگی کشوری

خدمات و مزایای اعطایی سازمان بازنشستگی

اهداف سازمان

1) ایجاد سیستم خودکفا بر اساس مطالعات علمی و تمهید نظام مناسب جهت پرداخت حقوق بازنشستگان و وظیفه بگیران.

 2) بهره برداری اقتصادی و اطمینان بخش از موجودی صندوق از طریق سرمایه گذاری در فعالیت های اقتصادی و تجاری مفید

3) ارائه پیشنهادهای کارشناسی جهت تصویب مراجع ذی صلاح به منظور ارتقا وضع معیشتی بازنشستگان و وظیفه بگیران.

خدمات و مزایای اعطایی سازمان بازنشستگی

وظایف سازمان

1) اداره امور بازنشستگی و از کارافتادگی و وظیفه وارث مشترکین صندوق بازنشستگی و کارکنان شرکت های دولتی و شهرداری های کشور

 2) اجرای قوانین و مقررات مربوط به بازنشستگی و وظیفه و تهیه آیین نامه های اجرایی سازمان

3) اجرای مصوبات شورای سازمان بازنشستگی کشوری

4) تهیه و اجرای طرح های بهره برداری از وجوه صندوق بازنشستگی و تلاش در جهت خودکفایی آن

5) تهیه و تنظیم بودجه جاری سازمان و بودجه عملیاتی و برنامه عملکرد صندوق

6) انجام کلیه اقدامات لازم به منظور حفظ حقوق بازنشستگان و متناسب ساختن آن با افزایش هزینه های زندگی

7) حفظ حقوق صندوق و انجام کلیه امور حقوقی و دعاوی مربوط به آن

8) ارائه گزارش عملکرد و ترازنامه سالانه هریک از صندوق ها و تراز تلفیقی سازمان به شورا

منابع و مصارف سازمان بازنشستگی

منابع

1) دریافت از محل حق بیمه که در مجموع 80% از کل درآمد سازمان می باشد. نرخ کسور بازنشستگی 22/5% می باشد که 13/5% سهم دولت و 9% سهم کارمند می باشد.

2) درآمد حاصل از سرمایه گذاری که از طریق صندوق بازنشستگی صورت می گیرد.

3) درآمدهای غیرمستقیم و از محل بودجه عمومی (دولت) است.

منابع و مصارف سازمان بازنشستگی

مصارف

1) مصارف بیمه ای است که شامل پرداخت مستمری 77% ، وظیفه بازماندگان کارکنان

 21% و از کار افتادگی 2% می باشد.

2) مصارف عملیاتی جاری شامل هزینه پرسنلی و غیر پرسنلی که درصد کمی می باشد.

3) پرداخت فوق العاده عائله مندی و وام ضروری در حد محدود از محل بودجه عمومی.

سیاست سرمایه گذاری سازمان بازنشستگی

تدوین سیاست های سرمایه گذاری به عهده شورای عالی سازمان است و رئیس سازمان با مشاوره های فنی کمیته سرمایه گذاری این سیاست ها را به اجرا در می آورد.  موارد مهم مانند بودجه سازمان, حوزه های مجاز برای سرمایه گذاری و سقف مجاز  سرمایه گذاری در هر بخش را در بر می گیرد. قابل توجه است که بر اساس قوانین و مقررات سازمان چارچوب سرمایه گذاری در قالب محدوده هر بخش شامل میزان وام 50% , سپرده های بانکی 25% و سرمایه گذاری در سهام 25% از کل سبد دارایی های سازمان تعیین شده است و سیاست گذاری در مورد سرمایه گذاری ها قاعدتا باید در چارچوب کلی مذکور انجام شود.

سیاست سرمایه گذاری سازمان بازنشستگی

فعالیت های اصلی سرمایه گذاری در سازمان به 2 شکل زیر هست :

1) سرمایه گذاری مستقیم یا سرمایه گذاری خارج از بورس

سهام شرکت های خارج از بورس را بین 13% تا 100% خریداری می کند. شرکت های بالای 50% را مستقیم، بین 13% تا 50% با انتخاب اعضای هیات مدیره و زیر 13%  دخالتی نمی کند.

2) سرمایه گذاری مستقیم یا سرمایه گذاری در بورس

با سرمایه گذاری در سهام شرکت های بورسی انجام می پذیرد. تنها چارچوب مشخص آن امکان سرمایه گذاری در حداکثر 15% مالکیت هر شرکت بوده و برای بیش از آن نیاز به تایید هیئت مدیره می باشد.

سیاست سرمایه گذاری سازمان بازنشستگی

در طی سالهای اخیر 70% از اندوخته ها دارایی ها را مطالبات سازمان از دولت می باشد 20% از دارایی نیز شامل آن بخش از شرکت های دولتی است که در سال های اخیر عمدتا 1380بابت تسویه بخشی مطالبات از سوی دولت به سازمان منتقل شده است. همچنین 5% دارایی ها در اختیار شرکت های سرمایه گذاری و 5% به صورت اوراق مشارکت مدنی و سپرده بانکی می باشد.

چالش های و الزامات صندوق بازنشستگی

الف) حوزه سیاست سرمایه گذاری

ب) تغییرات پی در پی قوانین و مقررات بازنشستگی

ج) فشار ناشی از سیاست های استخدامی دولت

د) عدم پرداخت به موقع حق بیمه های سهم کارفرما از سوی دولت

ه ) سایر مشکلات

صندوق های بازنشستگی صنفی

به موازات فعالیت صندوق های بازنشستگی و سازمان تامین اجتماعی 17 صندوق

 بازنشستگی صنفی نیز در کشور فعالیت دارند.

 منبع کتاب نهادهای مالی دکتر سعیدی